माझं बाळ ! माझं बाळ

महाभारतातील कर्णाच्या जन्माची कहाणी तशी सर्वश्रूतच आहे. दुर्वास ऋषींच्या आशिर्वादाने कुंतीला ‘देवहूती’ मंत्राचे वरदान मिळाले. त्यानुसार ती विश्वातील ज्या शक्तीचे स्मरण करेल ती शक्ती पुत्र रुपाने तिला जन्मास येणार होती. कुमारी अवस्थेत असतानाच कुंतीने सूर्यदेवाचे स्मरण करूण मंत्रोच्चार केला व तिला कर्णाच्या रुपाने तेजस्वी पुत्र जन्माला आला. मात्र ‘क्षत्रिय कन्येस शील महत्वाचे असते व प्रसंगी तिने शीलासाठी प्राण देखील त्यागावा’ असे पितृवचन तिने आधीच ऐकले होते. त्यामुळे विचारांच्या द्वंद्वात स्त्रीचे आभूषण ठरणारे मातृत्व समाजातील व्यवस्थेच्या शीलापुढे झुकले व तिने त्या बाळाला (कर्णाला) अश्वनदीत लोटून दिले.
हा प्रसंग शब्दबद्ध करण्याचा मी प्रयत्न केला आहे. असे प्रासंगिक वर्णन करताना गण , मात्रा , इत्यादींची दखल घ्यायला हवी याची मला जाणिव आहे. तथापी या बाबींचा माझा तितकासा अभ्यास नसल्यामुळे मी मला वाटेल त्या पद्धतीने (मुक्तपणे) आपल्या तुटक्या शब्दात हा प्रसंग रेखाटण्याचा पयत्न केला आहे.

काही शब्दांचे अर्थ –
( अरि – शत्रू , धात्री- कुंतीच्या दासीचे नाव , चपला- वीज़ , दिनकर - सूर्य)


दुर्वासाची कठोर वाणी ’
देवहूती’ मंत्राची देणी
ज्या-ज्या शक्ती येती स्मरणी
होशील त्या वीरांची जननी

वसंतातले एके दिवशी
तेजस्वी कणांचे स्पर्शी
मंत्र उमटले ओठांपाशी
‘ओम हिरण्यमेय पात्रेन...’-सूर्यदेवाशी

नेत्रापुढे तेजाची कांता
प्रकाशाची ओढ अनंता
‘धात्री’ने हेरली चिंता
कुंती, तुम्ही होणार माता

मातृत्व हे स्त्री आभूषण
मुक्तीचे ते ठरते दालन
स्त्री जन्माचे सार्थकसे क्षण
माझ्यासाठी पाप कसे पण???

आर्यस्त्रीचा स्वाच्छोवास
वीरकन्ये शीलाचा ध्यास
क्षत्रिय स्त्रीचा असे प्रवास
शीलासाठी सोडावे श्वास

कौमार्यावस्थेत मातेची खंत
करु वाटे दुख:चा अंत
विष प्राशावे नसानसांत
प्रायश्चित्त हेचि अनंत

असर करु न शकला अरि
विषाने न ती मरणारी
दिनकरासम तापणारी
कोण असे मी नारी ???

शरदाचं ते गोडं चांदणं
नभी चपलेचं चमचमणं
यातनांचं असह्य होणं
चिमण्या जीवाचं ओरडणं

रुपडं उगवत्या रवीपरी
मांसल कुंडल कर्णावरी
कवच सोनेरी देहावरी
रोमांच उभे अंगावरी

‘कुलटा कलंकिनी’ बोचतील स्वर
त्यागाशिवाय ना गत्यंतर
वास्तव भारी त्या ममतेवर
पाप पुण्य अबलेचे घरघर

अश्वनदीला अर्पून बाळ
मृत्यूंजय ठरला तो काळ
स्वरांनी दुमदुमले आभाळ
माझं बाळ ! माझं बाळ

 विवेक कापगते , मोहाडी
 दि. 01/03/2016
('मृत्यूंजय' वाचता वाचता...)